Kopaonička škola Prirodnog Prava

Pravo na život, pravo na slobodu, pravo na imovinu, pravo na intelektualnu tvorevinu, pravo na pravdu i pravo na pravnu državu


HEKSAGON PRIRODNOG PRAVA

Filozofija prirodnog prava delo je naše intelektualne kulture. Od Aristotela i pre njega, do Kanta i posle njega, sve do savremene kodifikacije prava čoveka, prirodno pravo živi u večnoj mladosti.

Medju brojnim pravcima koje je ova filozofija stvorila, njena umna, čisto racionalna koncepcija čini se, najvise pruža osnov objašnjenju, zašto pozitivno pravo kao pravo uspostavljene konvencije ili organizovane sile ne moze da dosegne vrhove pravde u smislu čovekove stožerne vrline.

Iako sva ljudska bića imaju prirodno pravo na život i slobodu (kao i na sva druga prava koja otuda proizilaze), iako se radjaju slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima, iako su obdarena svešću i razumom koji bi trebalo da ih privede duhu prirodnog bratstva i kosmopolitizma, ipak, njihovo postavljeno (pozitivno) pravo često se zasniva na promenljivoj volji jednih u odnosu na druge.

Ta volja, u prošlosti i danas, često nije vodjena autoritetom uma, već nagonom vlasti, strasti ili interesa - pojedinačnih ili grupnih, nacionalnih, rasnih, političkih, klasnih.

Stoga, jedno univerzalno i pravedno pravo po sebi, oslobodjeno svake neprirodne diskriminante koju pozitivno pravo u većoj ili manjoj meri nosi u svom legitimitetu i legalitetu, treba uvek da postoji kao uzor prema kome će se pozitivno pravo upravljati, dopunjavati ili korigovati.

Izvor tog racionalnog prirodnog prava, treba, dakle, tražiti u autoritetu uma, kao visoko razvijenog biološkog svojstva čoveka i kao prirodnog činitelja društvenih pravila ponašanja.

Umnošću, pozitivno pravo ostvaruje apsolutnu ideju prava, njegovu univerzalnost, pravednost i stalnost. Čulnošću, ono iskazuje relativnost, nepravednost i prostorno-vremensku ograničenost. Viši stepen umnosti ili čulnosti u sistemu pozivitnog prava zavisan je od odgovarajućeg stepena kulture - filozofske prosvećenosti i moralne zasnovanosti, a zatim, od pravne, ekonomske i političke emancipacije i tehničke civilizacije jedne sredine.

Sve to ukazuje na jednu dugoročnu misao koja je nadživela više vekova: objašnjenje izvora, smisla i domašaja prirodnog i pozitivnog prava treba tražiti na koordinatama racionalne (umne) koncepcije Škole prirodnog prava.

Kopaonička škola prirodnog prava upravo je zasnovana na racionalnoj koncepciji prirodnog prava koja predstavlja genusni pojam i teorijsku osnovu danas izvršene kodifikacije ljudskih prava (Human Rights) odnosno prava čoveka (Droits de l’ Homme).

Samim tim, ova Škola nastoji da putem univerzalnih vrednosti vrati veru u ono pravo čiji je smisao da služi pravdi, a ne volji i samovolji vladajuće klase, kako je to, po matrici oktobarskog rodonačelnika socijalističkog prava (1918), kod nas činjeno u poluvekovnom trajanju (od 1946).

Nastala u organizaciji Udruženja pravnika Srbije pre više od jedne decenije, Kopaonička škola je svoje prve korake učinila u oblasti civilnog prava, da bi ih svake godine na svojim tradicionalnim decembarskim danima širila i na druge oblasti prava sve do obuhvatnosti prava kao celine.

Uporedo sa prostornim širenjem Škole, rasla je i jačala je i koncepcija racionalnog prirodnog prava koja je idejno povezala različite pravne ustanove imenovane klasičnom tipologijom pojedinih pravnih disciplina.

Naročito u drugoj polovini dosadašnjeg života, Škola je postepeno i argumentovano svojim opusom pokazala naučnu pripadnost preobražaju postojećeg prava i buduće pravo jedne više kulture u kojoj će sve manje biti "zakonskog neprava", a sve više pravednog prava.

Da bi se našla na tom putu, Škola je, snagom fakta filozofije prirodnog prava, gradila jedan svoj prozor na opštem zdanju univerzalnih vrednosti prava i slobode čoveka kao dela zajedničke prirode.

Drugim rečima, njen naučni titulus morao je biti sačuvan od najmanje dve agresije - egzegeze i apolegetike prava kao izraza revolucionarne svesti.

Pozitivistički zahtev koji smisao prava isključivo traži u interpretaciji zakonskih paragrafa (jednih pomoću drugih) sve do neke anonimne kumulativnosti propisa gde samo "riječi zakonske znadu" bez dubljeg smisla i razuma - takav zahtev, kao slabačak i površan, teško može zauzeti neko značajnije mesto u objašnjenju fenomena prava putem filozofije prirodnog prava.

Isto tako, sa prostora filozofije prirodnog prava, kao jednostran i istorijski epizodan, vidi se i apologetski zahtev koji smisao prava traži u volji i nasilju detentora vlasti oličenih u njihovoj poznatoj formuli - država je aparat za fizičko nasilje, a pravo je samo instrument volje vladajuće klase. Jednostavno, ne može se antipravom objašnjavati pravo. Smisao prava nije u nasilju, već u pravdi kao svojstvu sfere slobode.

Nalazeći se, dakle, pod svodom prirodnog prava, Kopaonička škola je svojim dosadašnjim opusom postavila granicu koja deli polje prava od pustinje neprava.

Na taj način, ona se sadržinski i naučno zaštitila od svake metapravne i dnevno političke agresije, koja na horizontu društvenog zbivanja vidi samo svoje interese. medjutim, Škola nije mogla da se zaštiti od različitih povetaraca koji dolaze sa nenaučnih strana i koji donose glas prepoznatljive destruktivne čulnosti. Na ovo "zlo domaće", Škola je uvek odgovarala lepotom dobrog - otvorenim vratima samosvesne slobode naučne i stručne misli.

Ipak, zvanična čulnost ove zemlje snagom svoje političke moći, uglavnom je uspela da desetogidišnje zaključke, preporuke i poruke ove Škole, ne učini aktuelnim prilikom formiranja legitimiteta odgovarajućih zakonskih odredbi i ostvarenja legaliteta u postupku praktične primene prava. Rezultati takvog postupanja su očigledni - postojeća kriza pravnog istema ne pronalazi puteve rekonvalescencije i kod takvog stanja stvari Kopaonička škola, sa znatno širom kompozicijom svoga dela, nastavlja da upućuje apel i deklaracije, poruke i predloge za rešenje brojnih opštih i posebnih pravnih pitanja. ona to čini sa naučnom i stručnom argumentacijom saobrazno medjunarodnim standardima o ljudskim pravima.

Razvijajući koncepciju racionalnog (umnog) prirodnog prava, posle višegodisnje evolucije i analize, Škola je 1994. god, kroz Heksagon prirodnog prava izvršila inauguraciju sinteze svog naučnog identiteta. Njen Heksagon obuhvata šest stožera pravne i moralne civilizacije - PRAVO NA ŽIVOT, PRAVO NA SLOBODU, PRAVO NA IMOVINU, PRAVO NA INTELEKTUALNU TVOREVINU, PRAVO NA PRAVDU i PRAVO NA PRAVNU DRŽAVU. Ovih šest uglova Heksagona predstavljaju i katedre Kopaoničke škole prirodnog prava koje okupljaju čitave oblasti srodnih disciplina. Na taj način, Heksagon predstavlja jedinstven mozaik u kome se prepoznaju boje ove ili one discipline, dakle posebnosti ali ujedno i jednake izvorne opštosti i iste i celovite pravne sudbine u sadašnjosti i budućnosti.

Pri tome, u Heksagonu nema nikakvog rangiranja ljudskih prava u smislu njihove generacijske podele kako se to danas čini u jednom delu pravne teorije i prakse. Ovde je reč o integritetu svih ljudskih prava, bez pragmatske hijerarhijske podele na ljudska prava nižeg i

KATEDRE
SEKCIJE
I
katedra
Pravo na život
- vita -
život, zdravlje, ekologija, sport
II
katedra
Pravo na slobodu
- libertas -
zakonske determinante lišenja slobode, sloboda misli i izražavanja, sloboda veroispovesti sloboda ličnosti, upravno-pravna zaštita slobode
III
katedra
Pravo na imovinu
- proprietas -
svojina, denacionalizacija i privatizacija, porezi, nepokretnosti, ugovor, šteta, bankarski poslovi, privredna društva, privredni ugovori osiguranje, radni odnosi
IV
katedra
Pravo na intelektualnu tvorevinu
- humanitas -
pravo učestvovanja u kulturnom životu zajednice, pravo na autorsko delo, pravo industrijske svojine, pravo učestvovanja u naučnom napretku
V
katedra
Pravo na pravdu
- iusittia -
opšte značenje prava na pravdu, sud u koneksitetu pravde - ustavno sudstvo, sudska praksa i uloga suda, arbitraža, medjunarodni odnosi i pravda - elementi inostranosti, pravo Evropske unije
VI
katedra
Pravo na pravnu državu
- ius -
teorijski koncept pravne države, praktična ostvarenja pravne države.

Svake godine u radu Škole učestvuje preko dve hiljade pravnika. To su pravnici iz različitih oblasti - univerziteta i akademija, naučnih instituta, sudova, advokature i drugih pravosudnih organizacija, upravnih i drugih državnih organa, privrednih preduzeća, bankarskih i osiguravajućih organizacija, kao i iz drugih oblasti prava i institucija.

U radu Škole, kao autori ili učesnici učestvuju i istaknuti pravnici - teoretičari i praktičari iz inostranstva, iz mnogih evropskih zemalja, pa i vanevropskih. Na taj način, Škola je dobila i internacionalni karakter. Rad se, pored plenarnog dela, odvija u pojedinim katedrama i sekcijama i traje pet punih radnih dana, da bi se na kraju završio veoma odredjenim predlozima, porukama i preporukama koje se svake godine čine dostupnim širokoj javnosti. Najzad, recimo jos i to, da je delo Kopaoničke škole prirodnog prava svake godine posvećeno jednom od velikana naše pravne misli. Tako, poslednjih godina to su bili: Živojin Perić, Mihailo Konstantinović, Božidar S. Marković, Slobodan Jovanović, Toma Živanović, Valtazar Bogišić.

Okupljena oko Heksagona prirodnog prava, Kopaonička škola danas predstavlja originarni Univerzitet ljudskih prava koji je zasnovan na filozofiji pravde u smislu racionalne (umne) koncepcije prirodnog prava.

Kada se zna da je prirodnog pravo u stvari teorijski i genusni pojam onog prava koga danas nazivamo ljudskim pravima (Human Rights) ili pravima čoveka (Droits de l’ Homme), onda spis i opus Kopaoničke škole predstavlja renesansu prava kao nauke i prakse o dobrom i pravičnom.

Prof. dr Slobodan Perović